Tek Rab

On sekiz yıl önce, akademik hayatımın ilk Eski Antlaşma dersinde otururken adeta ağzım açık kaldı. Seküler bir üniversiteye gittiğim için gerçek anlamda Kutsal Kitap öğretisi beklemiyordum. Ancak profesörüm Ortodoks bir Yahudi olduğu için, Kutsal Yazılar’ın en azından adil bir biçimde ele alınacağına dair bir umudum vardı. Ne var ki profesörüm, inançlı eski İsraillilerin başka tanrıların varlığını inkâr etmediklerini söylediğinde büyük bir şaşkınlık yaşadım. Ona göre İsrailliler, diğer tanrıların üzerinde olan Yahve’ye tapınıyorlardı; fakat bu diğer tanrıların gerçek olduğuna inanıyorlardı.

Liberal “yüksek eleştiri” çevreleri, profesörümün bu görüşünü -yani henoteizmi- bir dogma olarak kabul etmektedir. Bu eleştirmenlere göre gerçek tek tanrıcılık, yani yalnızca tek bir Tanrı’nın var olduğuna inanma düşüncesi, İsrail tarihinin geç bir döneminde ortaya çıkmıştır. Henoteizmin savunulması büyük ölçüde, Pentatük’te geçen “başka tanrılar”a yapılan göndermelerin, Musa’nın diğer halkların ilahlarına gerçek bir varlık atfettiğinin, fakat İsrail’in yalnızca Yahve’ye tapınması gerektiğine inandığının kanıtı olarak okunmasına dayanır (örneğin, Çık. 20:3).

İmansız akademik yaklaşım, Kutsal Yazılar’da henoteizm “bulabilmek” için ayrıntılara takılıp daha geniş bağlamları görmezden gelmek zorundadır. Musa’nın yalnızca tek bir Tanrı’nın varlığını kabul ettiği, Pentatük’ün ilk bölümünden açıkça anlaşılır. Antik Yakın Doğu’daki diğer yaratılış anlatılarından farklı olarak, yeryüzünün ilahlar arasındaki savaşlar sonucu ortaya çıktığını okumayız. Yaratılış 1, “göğü ve yeri yaratan” tek bir Tanrı’dan bahseder (Yar. 1:1). Anlatıdaki yegâne etkin özne olan Yahve, evreni Sözü aracılığıyla var etmiştir.

Antik Yakın Doğu’da çok tanrıcılığın yaygın olması nedeniyle, Kutsal Kitap yazarları tekrar tekrar tek bir Tanrı’nın olduğunu vurgulamışlardır. Shema’dan ve onun tek tanrıcılığı onaylamasından (bkz. Yas. 6:4) hemen önce, Rab’den “başkası olmadığını” okuruz (Yas. 4:39). İlyas ile Baal peygamberleri arasındaki karşılaşmada yalnızca Yahve karşılık verir; çünkü var olan Yahve’dir, Baal ise yoktur (1.Kr. 18:20-40). Yeşaya, “[Yahve’den] başka tanrı yoktur” der ve tahta putlarla temsil edilen ilahlara kulluk etmenin budalalığını gözler önüne serer (Yşa. 44).

Elçiler, Grek putperestliğiyle karşılaştıklarında tek tanrıcılığı en güçlü biçimde ilan ettiler. Pavlus, Romalılar 1’de Eski Antlaşma’nın diğer tanrıların varlığını inkâr etmesini sürdürerek, çok tanrıcılığın insanların tek gerçek Tanrı hakkındaki bilgilerini bastırmaları ve kendi istedikleri gibi yönlendirebilecekleri ilahlar yaratmaları sonucu ortaya çıktığını açıklar (Rom. 1:18-23). Aynı Elçi, putperest bir ortamda hizmet eden Timoteos’a “tek Tanrı … vardır” (1.Ti. 2:5) diye hatırlatır. Vahiy kitabı boyunca Yuhanna, Roma dininin boşunalığını ortaya koyar ve Her Şeye Gücü Yeten Rab’bin tahtına göz diken her sahte iddianın sonunda yıkılacağını tasvir eder.

Tek Tanrı’nın yarattıklarına kendisini açıklaması, Kutsal Kitap’taki tek tanrıcılığın temelini oluşturur. Yalnızca tek bir Tanrı’nın var olduğunu bilmek, O’nun hakkında başka hiçbir şey bilmiyorsak ne işe yarar? Böyle bir ilah işlevsel olarak yok olurdu; bizi, O’nun isteğinin ne olduğunu -hatta bunu umursayıp umursamadığını bile- kendi başımıza çözmek zorunda bırakırdı. Ancak Kutsal Yazılar’ın Tanrısı kendisini bize açıklar; aslında, O’nu tanıyacaksak kendisini bize açıklamalıdır. Bu vahiy, yaratılışın kendisi aracılığıyla gelir (Mez. 19; Rom. 1:18-32), ancak Yaratıcı’ya dair kurtaran bilgi yalnızca özel vahiy -yani Kutsal Kitap- aracılığıyla mümkündür (Mat. 11:27; 2.Ti. 3:16-17).

Peki Bunun Önemi Nedir?

Kutsal Kitap’taki tek tanrıcılık, soyut bir düşünceden ibaret değildir; yaşam ve hizmet açısından uygulamaya yönelik en az dört sonucu vardır:

Kesinlik — Tanrı kendisini açık ve gerçek bir biçimde açıkladığı için, bizden ne beklediğini tahmin etmek zorunda değiliz. Modern insanlar çoğu zaman kendilerini Tanrı’yı anlamaya çalışan “arayış içinde olan kişiler” olarak görürler. Oysa salt varsayımlar, kişinin sonsuz kaderi için son derece zayıf bir temeldir.

Cesaret — Batı’daki Hristiyanlar henüz aslanlara atılmıyor olabilir. Ancak bir gün ciddi acılarla karşılaşırsak, Kutsal Kitap’ın Tanrısı’nın tek Tanrı olduğuna ikna olmamışsak sebat edemeyiz. Tek Tanrı’nın dünya için tek Kurtarıcı anlamına geldiği gerçeğinde tereddüt edersek, ilk zorluk belirtisinde Mesih’i inkâr ederiz. Bu temel olmadan, dinsel göreceliliğe boyun eğeriz. Daniel’in tek tanrıcılığa olan bağlılığı, onun putperestliğe karşı direncini güçlendirdi. Tanrı’nın lütfuyla biz de onun örneğini izleriz. Düşmanlarımızın mallarımıza, yakınlarımıza ya da ölümlü hayatlarımıza ne yapabileceğinden korkmayız çünkü tek bir Tanrı varsa ve biz O’nun tarafındaysak, zulüm, bizi bekleyen “ağırlıkta hiçbir şeyle karşılaştırılamayacak kadar büyük, sonsuz bir yücelik” ile karşılaştırıldığında yalnızca “geçici, hafif sıkıntı”dan başka bir şey değildir (2.Ko. 4:7-18).

İnanç (İkna) — İnanç ve cesaret birbirinden ayrılamaz ve birbirine bağlıdır. Cesaret, tek gerçek Tanrı’ya olan sevgide sebat etmemizi sağlar. İnanç, sıkıntıyla karşılaşmadan önce bile bir duruş almamızı sağlar. Eğer inancımız tek bir Tanrı ve dolayısıyla tek bir hakikat olduğu gerçeğine dayanıyorsa, o zaman vaazımız, öğretimiz, müjdelememiz ve kültürel etkileşimimiz güçlü olacaktır. Düşmüş insanlığın kaleleriyle karşılaşacağız ve Ruh, günahkârların yüreklerini yumuşatmak için sözlerimizi kullanacaktır. Kilisenin Tanrı’ya yaraşır bir inanca sahip erkek ve kadınlara çok ihtiyacı vardır. Bu tür bir inanç, Kutsal Kitap’a dayalı tek tanrıcılığa sarsılmaz bir bağlılıkla başlar.

Netlik — Kutsal Kitap’a dayalı tek tanrıcılığı anlamak, neye inandığımız ve neyi öğretmemiz gerektiği konusunda net olmamıza yardımcı olur. Birçok adla bilinen ve birçok kurtuluş yolu sunan tek bir Tanrı’ya inanmıyoruz. Biz sadece tek Tanrı’nın varlığına inanmanın yeterli olduğunu savunmuyoruz. En iyi niyetli Müslümanların, Mormonların, Yehova Şahitlerinin, animistlerin veya modern Yahudilerin bile tapınmadığı Kutsal Kitap’ın Tanrısı’na güvenmemiz gerektiğini ikrar ediyoruz.

Üniteryenlik Değil

Açıklık getirmek gerekirse, Kursal Kitap’a dayalı tek tanrıcılık, üniteryenlik (Üçlübirliği reddetmek) değildir. Shema’nın (bkz. Yas. 6:4) Tanrı’nın tekliğine dair tanıklığının doluluğu, Kutsal Kitap’ın Tanrı’nın tek oluşunun ayrımlardan yoksun bir birlik olmadığını öğretmesinde görülür. Onun tekliği, ilahi özüne ilişkindir; ancak bu tek ilahi öz, üç ayrı kişide tam ve eşit biçimde paylaşılır. Baba, Oğul ve Kutsal Ruh tam ve eşit derecede ilahidir; fakat Baba Oğul değildir, Oğul da Ruh değildir (Yu. 1:1; Yu. 14:16-17; 2. Kor. 13:14).

Kurtuluş, Üçlübirlik Tanrısı’nın işidir. Baba Oğul’u gönderir; Oğul günahın kefaretini öder; Ruh ise bu kefareti bize uygular. Ruh, halkını yeniden doğdurur; böylece onlar yalnızca Oğul’a güvenirler; Oğul da Rab’bin seçilmişlerinden oluşan krallığı Baba’ya sunar, öyle ki “Tanrı her şeyde her şey olsun.” (Yu. 3:5, 16; 1.Ko. 15:20-28; İbr. 1:1-4).

Kurtulmak için Üçlübirliği tam olarak anlamamız gerekmez. Böyle bir anlayış yaratıklar için imkânsızdır. Ancak Athanasyus İnanç Bildirgesi’nde belirtildiği gibi, Üçlübirlik’teki tek Tanrı’ya ve Birlik içindeki Üçlübirliğe tapındığımızı inkâr eden hiç kimse kurtulamaz.

Bu makale orijinal olarak Ligonier Hizmetleri blogunda yayınlanmıştır.

açar ve ikizlerin doğumuyla sonuçlanır. Bu doğumda, Perez’in Zerah’ın önüne geçmesiyle primogeniture (en büyük oğlun miras hakkı) ilkesi bir kez daha tersine döner. Daha sonra Yakup Yahuda’yı kutsayacak ve krallığın onun soyundan gelenlerle ilişkilendirileceğini söyleyecektir (Yar. 49:8-12). Bu kutsama yüzyıllar sonra Samuel’in zamanında görülmektedir (bkz. Mez. 78:67-72).