İbrahim Kimdi?

M.Ö. yaklaşık 2000 yılında yaşamış olan iman atası İbrahim, Kutsal Kitap tarihindeki en önemli kişilerden biridir. Olağanüstü bir iman adamı olarak tasvir edilen İbrahim, Tanrı’nın kurtuluş planında merkezî bir yere sahiptir. Yaratılış kitabında kaydedilen doğru soy zincirinin önemli bir üyesi olan İbrahim, ulusların kutsanmasını önceden bildiren ilahi vaatlerin alıcısıdır. Bu vaatler, krallık soyunun kurulması aracılığıyla gerçekleşecek ve sonunda İsa Mesih’in gelişiyle doruğa ulaşacaktır.

İlahi Vaatlerle Şekillenen İbrahim’in Yaşamı

İbrahim’in hikâyesi, onun Kildanilerin Ur kentinde yaşayan Terah’ın oğlu Avram olarak tanıtıldığı Yaratılış 11’de başlar. Tanrı onu çağırdığında Avram, bütün insanlık için derin anlam taşıyacak bir yolculuğa çıkar. Yaratılış 12:1–3’te anlatılan bu özel çağrı, yeryüzündeki bütün ailelerin Avram aracılığıyla kutsanacağına dair dikkat çekici güvenceyle doruğa ulaşır.

İbrahim sadık bir itaatle alışık olduğu çevreyi terk eder ve bilinmeyene doğru yola çıkar. Bu, Tanrı’yla derin bir ilişkinin başlangıcını oluşturur. Tanrı, peygamber Yeşaya aracılığıyla bu iman atasından sevgiyle “dostum İbrahim” (Yşa. 41:8) diye söz eder.

İbrahim’in yaşam öyküsü zorluklar, göçler ve ilahi karşılaşmalarla doludur. Kenan diyarına gider, kıtlık yaşar, Mısır’da konaklar ve çevresindeki halklarla karmaşık ilişkiler sürdürür. Krallarla ilişki kurmasına rağmen yarı göçebe bir yaşam tarzını sürdürür. Bu nedenle İbraniler mektubunun yazarı, İbrahim için, “mimarı ve kurucusu Tanrı olan temelli kenti bekliyordu” der (İbr. 11:10).

Karısı Saray (daha sonra Sara olarak adlandırılır) kısırlıkla mücadele eder ve bu durum gerilim ile acıya yol açar. Tanrı, İbrahim’e soyunun yıldızlar kadar çok olacağını ve sonunda Kenan diyarına sahip olacaklarını tekrar güvenceyle bildirir (Yar. 15). Ne var ki, yıllar geçmesine rağmen Saray kısır kalır. Sabırsızlanan Saray, cariyesi Hacer’i Avram’a verir ve ondan İsmail doğar (Yar. 16). Bununla birlikte Tanrı, İbrahim’in gerçek mirasçısının Sara’dan geleceğini doğrular.

Vaat oğlu İshak’ın doğumu, Yaratılış kitabındaki kilit dönüm noktalarından biridir. Ancak Tanrı’nın İbrahim’den İshak’ı kurban etmesini istemesiyle İbrahim’in imanı sınanır (Yar. 22). Böylesine yürek parçalayıcı bir buyruğa rağmen İbrahim’in itaat etmeye istekli oluşu, onun Tanrı’ya duyduğu güveni gösterir. Son anda Tanrı müdahale eder, kurban edilmek üzere bir koç sağlar ve yeryüzündeki bütün ulusların İbrahim’in soyundan biri aracılığıyla kutsanacağına ilişkin antlaşmasını yeniden doğrular (Yar. 22:18). İbrahim’in yaşamı kusursuz değildir. Yaratılış kitabı onun kuşku, aldatma ve ahlâki belirsizlik yaşadığı olayları da kaydeder. Bununla birlikte Tanrı’nın vaatlerine duyduğu sürekli iman, onun kalıcı mirasını belirleyen şeydir.

Birçok Ulusun Babası: Sünnet Antlaşması

İbrahim’in yaşamındaki en önemli ilahi karşılaşmalardan biri sünnet antlaşmasının kurulmasıdır (Yar. 17). Bu antlaşmanın merkezinde, Tanrı’nın İbrahim’i “birçok ulusun babası” yapma vaadi vardır; bu vaat krallıkla ilgili çağrışımlar taşır. Tanrı daha önce başka bir antlaşma aracılığıyla İbrahim’in bir ulusun babası olacağını ve biyolojik soyunun Kenan diyarına sahip olacağını garanti etmişti (Yar. 15). Dikkat çekici olan nokta, sünnet antlaşmasının İbrahim’in babalığını mecazi anlamda genişleterek birçok ulusu kapsamasıdır. İbrahim onların ruhsal babası olacaktır. İbrahim gibi iman edenler onun çocukları olacaktır (Gal. 3:1–9).

Yaratılış 17’de Tanrı, İbrahim’e evindeki her erkeği -yabancılardan satın alınmış olanlar dâhil- “antlaşmanın belirtisi” olarak sünnet etmesini buyurur (Yar. 17:10–14). Yaratılış kitabının ilk bölümleri ışığında bakıldığında sünnet, Tanrı’nın şu vaadini sürekli hatırlatan bir işaret görevi görür: İbrahim, İshak ve Yakup aracılığıyla ilerleyen bu eşsiz soy sonunda kötülüğün güçlerini yenecek ve Tanrı’nın krallığını yeryüzünde kurarak uluslara bereket getirecek bir kralda doruğa ulaşacaktır. Bu gerçekler göz önünde bulundurulduğunda Matta Müjdesi, İsa’nın soyunu İbrahim’e dayandıran krallık soy kütüğüyle başlayarak İbrahim’e verilen vaatlerin İsa’da yerine geldiğini özellikle vurgular (Mat. 1:1–17).

İman Yoluyla Aklanma: İbrahim’in Kalıcı Mirası

İbrahim’in yaşam öyküsü, iman aracılığıyla kişiye sayılan doğruluk kavramını gözler önüne serer. Yaratılış 15:6 şöyle bildirir: “Avram RAB’be iman etti, RAB bunu ona doğruluk saydı.” Bu ayet, özellikle Pavlus’un yazılarında sonraki teolojik düşüncenin temel taşlarından biri hâline gelir; Pavlus, İbrahim’i imanın örnek kişisi olarak öne çıkarır (Rom. 4).

İbrahim’i Tanrı’nın önünde doğru kılan şey, onun başarıları ya da kusursuzluğu değil, Tanrı’nın sözüne güvenmesi ve buna göre davranmaya istekli olmasıdır. Yasaya itaate değil, imana dayanan bu radikal doğruluk anlayışı, İsa Mesih’in izleyicileri için yön gösterici bir ilke olmaya devam etmektedir.

Yine de İbrahim’in imanı pasif değildir; onu doğru işler yapmaya yöneltir. Memleketini terk etmeye istekli oluşu, görülmeyen vaatlere güvenmesi ve Tanrı’nın buyruğu üzerine sevgili oğlunu sunmaya hazır olması, imanın ortaya koyduğu sonuçlarla görünür hâle geldiğini gösterir (bkz. Yak. 2:20–24). İbrahim yalnızca imanla sayılan doğruluğun değil, aynı zamanda imanla şekillenen ve Tanrı’nın buyruklarına itaat eden bir yaşamın da örneği olarak durmaktadır.

Sonuç

İbrahim, yaşamı kalıcı önem taşıyan bir kişidir. Onun hikâyesi yalnızca geçmişte kalmış uzak bir anlatı değildir; Tanrı ile dünyanın kurtuluş planında kilit rol oynayan bir iman atası arasındaki ilişkidir. İsa Mesih’te yerine gelecek ilahi vaatlerin alıcısı ve iman aracılığıyla elde edilen doğruluğun örnek kişisi olarak İbrahim’in mirası, her oymak ve ulustan sayısız insana ilham vermeye, meydan okumaya ve onları birleştirmeye devam etmektedir.

Bu makale orijinal olarak Ligonier Hizmetleri blogunda yayınlanmıştır.