İşler Antlaşması

Antlaşma teolojisi birçok bakımdan büyük önem taşır. Antlaşma teolojisi binlerce yıldır var olmakla birlikte, daha rafine ve sistematik ifadesini Protestan Reformasyonu’nda bulmuştur. Bununla birlikte, günümüzdeki önemi, görece yeni bir teolojiyle olan ilişkisi sebebiyle daha da artmıştır. On dokuzuncu yüzyılın sonlarında, Kutsal Kitap’ı anlamaya yönelik yeni bir yaklaşım olarak “dönemselcilik” (dispensationalism) adı verilen teoloji ortaya çıkmıştır. Eski Scofield Referans Kutsal Kitabı, dönemselciliği Kutsal Yazı’da yer alan yedi ayrı dönem ya da zaman dilimi üzerinden tanımlamıştır. Her bir dönem, “Tanrı’nın iradesine dair belirli bir vahye itaat bakımından insanın sınandığı bir zaman dilimi” olarak tanımlanıyordu.1 Scofield, masumiyet, vicdan, sivil yönetim, vaat, yasa, lütuf ve krallık dönemi olmak üzere yedi dönemi birbirinden ayırmıştır. Kurtuluş tarihine dair bu çeşitlendirilmiş görüşe karşılık olarak antlaşma teolojisi, kurtuluşun birliğini açık bir biçimde ortaya koymayı amaçlar. Bu birlik, Tanrı’nın tarih boyunca verdiği antlaşmaların sürekliliğinde ve bunların Mesih’in kişiliği ve işiyle yerine getirilmesinde görülür.

Kutsal Kitap vahyinin temel yapısına ilişkin olarak geleneksel dönemselcilik ile Reform teolojisi arasındaki süregelen tartışmanın ötesinde, günümüzde kurtuluş anlayışımızla ilgili daha da büyük bir kriz ortaya çıkmıştır. Bu kriz, isnat (sayılma, aktarılma) doktrininin, aklanma doktrinine ilişkin anlayışımızdaki yerine odaklanmaktadır. On altıncı yüzyılda Reformcular ile Roma Katolik aklanma anlayışı arasındaki tartışmada isnat (sayılma) doktrini nasıl merkezî mesele idiyse, bugün de isnat (sayılma) meselesi, Reform anlayışını reddeden ve kendilerini Müjdeci olarak tanımlayan çevreler arasında yeniden baş göstermiştir. Aklanma ve isnat (sayılma) tartışmasının merkezinde, “işler antlaşması” olarak adlandırılan öğretinin reddi yer almaktadır. Tarihsel antlaşma teolojisi, işler antlaşması ile lütuf antlaşması arasında önemli bir ayrım yapar. İşler antlaşması, Tanrı’nın düşüşten önce, ilk saf durumları içinde Adem ve Havva ile yaptığı antlaşmayı ifade eder; bu antlaşmada Tanrı, buyruğuna itaat etmeleri karşılığında onlara bereket vaat etmiştir. Düşüşten sonra ise, Tanrı işler antlaşmasını ihlal etmiş olan yaratıklara kurtuluş vaat etmeye devam etmiştir ve bu sürekli kurtuluş vaadi “lütuf antlaşması” olarak tanımlanır.

Teknik olarak, bir açıdan bakıldığında Tanrı’nın yaratıklarıyla yaptığı tüm antlaşmalar lütufkârdır çünkü Tanrı, yaratıklarına herhangi bir vaatte bulunmak zorunda değildir. Ancak işler antlaşması ile lütuf antlaşması arasındaki ayrım, Müjde’yle doğrudan ilişkili olduğu için hayati bir öneme sahiptir. Lütuf antlaşması, yaratılışta bize yüklenen yükümlülükleri yerine getiremediğimizde bile Tanrı’nın bizi kurtarma vaadini ifade eder. Bu durum en açık biçimde, yeni Adem olan İsa’nın işinde görülür. Yeni Antlaşma, tekrar tekrar ilk Adem’in itaatsizliği sonucu insanlığa gelen başarısızlık ve felaketlerle, yeni Adem olan İsa’nın itaati aracılığıyla akan bereketler arasındaki ayrımı ve karşıtlığı ortaya koyar. Yeni Adem ile eski Adem arasında açık bir ayrım olmasına rağmen, aralarındaki süreklilik noktası, her ikisinin de Tanrı’ya kusursuz itaate çağrılmış olmalarıdır.

Yeni Antlaşma’da Mesih’in kurtarış işini anladığımızda, dikkatimizi büyük ölçüde bunun iki yönüne odaklarız. Bunlardan birisi kefarettir. Yeni Antlaşma’nın öğretilerinden açıkça görülüyor ki, kefarette İsa halkının günahlarını yüklenir ve bizim yerimize onlar için cezalandırılır. Yani kefaret, vekâleten ve yerine geçme yoluyla gerçekleşir. Bu anlamda Mesih, çarmıhta eski antlaşmanın olumsuz yaptırımlarını kendi üzerine almıştır. Başka bir deyişle, yalnızca Musa Yasası’nı değil, Aden’de konulmuş olan yasayı da ihlal edenlere düşen cezayı kendi bedeninde taşımıştır. Tanrı’nın yasasına itaatsizlik eden herkesin hak ettiği laneti kendi üzerine almıştır. Reform teolojisi bunu “İsa’nın pasif itaati” şeklinde tanımlar. Bu, O’nun bizim yerimize Tanrı’nın lanetini kabul etmeye razı olduğunu gösterir.

Ancak İsa, işler antlaşmasının yalnızca olumsuz yönünü -ona itaatsizlik edenlere düşen cezayı üstlenmeyi- yerine getirmekle kalmaz; kurtuluşumuz için hayati olan olumlu boyutu da sunar. İsa, kendisine iman eden Adem soyunun tümü için işler antlaşmasının bereketini kazanır. Adem antlaşmayı bozan kişi iken, İsa antlaşmayı yerine getiren kişidir. Adem yaşam ağacının bereketine erişememişken, Mesih bu bereketi itaatiyle kazanır ve kendisine güvenenlere bu bereketi sunar. Reform teolojisi, bizim yerimize antlaşmayı yerine getirme işini Mesih’in “etkin itaati” olarak tanımlar. Yani Mesih’in kurtaran işi yalnızca O’nun ölümünü değil, yaşamını da kapsar. Onun kusursuz itaatle geçen yaşamı, aklanmamızın yegâne temelidir. Kusursuz itaati aracılığıyla kazandığı kusursuz doğruluğu, kendisine iman eden herkese isnat edilir (sayılır). Bu nedenle Mesih’in etkin itaati, herhangi birinin aklanması için mutlak surette zorunludur. Mesih’in işler antlaşmasına olan aktif itaati olmaksızın isnat (sayılma) için bir neden yoktur, aklanma için bir zemin yoktur. İşler antlaşmasını ortadan kaldırırsak, İsa’nın etkin itaatini ortadan kaldırmış oluruz. İsa’nın etkin itaatini ortadan kaldırırsak, O’nun doğruluğunun bize isnat edilmesini (sayılmasını) ortadan kaldırmış oluruz. Mesih’in doğruluğunun bize isnat edilmesini (sayılmasını) ortadan kaldırırsak, yalnızca imanla aklanmayı da ortadan kaldırmış oluruz. Yalnızca imanla aklanmayı ortadan kaldırırsak, Müjde’yi ortadan kaldırmış oluruz ve günahlarımız içinde kalırız. Böylece, yalnızca kendi itaatsizlikleri sebebiyle Tanrı’nın lanetinin tüm ağırlığını üzerlerinde hissetmeyi bekleyebilecek Adem’in zavallı oğulları olarak kalırız. Kurtuluşumuzun temeli, hem çarmıhtaki pasif itaatiyle hem de yaşamındaki etkin itaatiyle Mesih’in itaatidir. Bütün bunlar, Kutsal Kitap’a dayalı bir şekilde İsa’nın yeni Adem olarak anlaşılmasıyla ayrılmaz biçimde bağlantılıdır (Rom. 5:12-20); İsa, ilk Adem’in başarısız olduğu yerde başarılı olmuş, ilk Adem’in kaybettiği yerde galip gelmiştir. Bu meselede söz konusu olan şey, kurtuluşumuzdan başka bir şey değildir.

Bu makale orijinal olarak Ligonier Hizmetleri blogunda yayınlanmıştır.

açar ve ikizlerin doğumuyla sonuçlanır. Bu doğumda, Perez’in Zerah’ın önüne geçmesiyle primogeniture (en büyük oğlun miras hakkı) ilkesi bir kez daha tersine döner. Daha sonra Yakup Yahuda’yı kutsayacak ve krallığın onun soyundan gelenlerle ilişkilendirileceğini söyleyecektir (Yar. 49:8-12). Bu kutsama yüzyıllar sonra Samuel’in zamanında görülmektedir (bkz. Mez. 78:67-72).