İsa Gibi Düşünmek

Birkaç yıl önce Amerika’daki büyük bir teoloji okulunun açılış konuşmasını yapmam istenmişti. O konuşmamda, mantığın Kutsal Kitap yorumlamasındaki kritik rolünden bahsettim ve teoloji okullarının zorunlu müfredatlarına mantık derslerinin eklenmesi çağrısında bulundum. Hemen hemen her teoloji okulunun ders programında, öğrencilerin Kutsal Kitap’ın orijinal dilleri olan İbranice ve Grekçe ile ilgili bir şeyler öğrenmeleri gerekir. Metnin tarihsel arka planına bakmaları öğretilir ve yorumlamanın temel ilkelerini öğrenirler. Bunların hepsi Tanrı Sözü’nün iyi birer kâhyası olmak için önemli ve değerli becerilerdir. Ancak Kutsal Kitap yorumundaki hataların başlıca nedeni, okuyucunun İbranice bilmemesi veya Kutsal Kitap’ta yer alan bir kitabın yazıldığı tarihsel dönemin koşullarını bilmemesi değildir. Kutsal Yazılar’ın yanlış anlaşılmasının bir numaralı sebebi, metinden meşru olmayan sonuçlar çıkarmaktır. Bana göre, yorumcular temel mantık ilkelerine daha hâkim olsaydı, bu tür hatalı çıkarımlar çok daha az olurdu.

Aklımda olan hatalı çıkarım türlerine bir örnek vereyim. Tanrı’nın egemen seçimi konusunda yaptığım hemen her tartışmada, birisi Yuhanna 3:16’yı alıntılayıp şöyle der: “Ama Kutsal Kitap şöyle demiyor mu: ‘Çünkü Tanrı dünyayı o kadar çok sevdi ki, biricik Oğlu’nu verdi. Öyle ki, O’na iman edenlerin hiçbiri mahvolmasın, hepsi sonsuz yaşama kavuşsun’?” Kutsal Kitap’ın bunu söylediğine hemen katılırım. Bu gerçeği mantıksal önermelere çevirecek olursak, şöyle deriz: İman edenlerin hepsi sonsuz yaşama kavuşacaktır ve sonsuz yaşama sahip olan hiç kimse mahvolmayacaktır; çünkü mahvolmak ve sonsuz yaşam, imanın sonuçları bakımından birbirinin zıttıdır. Ancak bu metin, insanların İsa Mesih’e iman etme yetisi hakkında hiçbir şey söylemiyor. Kimin iman edeceğini de söylemiyor. İsa şöyle demiştir: “Beni gönderen Baba bir kimseyi bana çekmedikçe, o kimse bana gelemez” (Yu. 6:44). Burada yetiyi tanımlayan evrensel bir olumsuz ifade vardır. Tanrı tarafından belirli bir şart yerine getirilmediği sürece hiç kimse İsa’ya gelme yetisine sahip değildir. Ancak bu gerçek, iman için hiçbir ön koşuldan bahsetmeyen Yuhanna 3:16’nın ışığında çoğu zaman unutuluyor. Dolayısıyla Kutsal Kitap’ın en meşhur ayetlerinden biri olan Yuhanna 3:16, yanlış çıkarımlar ve ima edilen sonuçlarla rutin, düzenli ve sistematik bir şekilde katlediliyor.

Peki böyle meşru olmayan çıkarımlar neden yapılıyor? Klasik Hristiyan teolojisi, özellikle Reform teolojisi, günahın noetik (akli) etkilerinden bahseder. Noetik kelimesi, genellikle “akıl/zihin” olarak tercüme edilen Yunanca nous kelimesinden türemiştir. Öyleyse günahın akli etkileri, insanın düşüşünün insan aklı/zihni üzerindeki sonuçlarıdır. İnsan doğasının bozulmasıyla, bütün yeteneklerimiz de dahil olmak üzere tüm insan kişiliği tahrip oldu. Bedenlerimiz günah yüzünden ölüyor. İnsan iradesi, yüreğin kötü arzularına ve dürtülerine tutsak olan ahlaki bir kölelik içindedir. Aklımız/Zihnimiz de aynı şekilde düşmüştür ve düşünme yetimiz düşüşle birlikte ciddi şekilde zayıflamıştır. Tahminimce, Adem’in düşüşten önceki IQ’su inanılmaz derecede yüksekti. Bahçeyle ilgilendiği dönemde meşru olmayan çıkarımlar yapan biri olduğunu sanmıyorum. Aksine, zihni keskin ve berraktı. Ama düşüşle birlikte bunu kaybetti ve biz de onunla birlikte kaybettik.

Yine de düşmüş olmamız, düşünme yetimizi tamamen kaybettiğimiz anlamına gelmez. Hepimiz hata yapmaya meyilliyiz, ama aynı zamanda düzenli, mantıklı ve ikna edici şekilde akıl yürütmeyi de öğrenebiliriz. Hristiyanların son derece tutarlı ve açık bir şekilde düşünmelerini arzuluyorum. Öyleyse, bir disiplin meselesi olarak, mantığın temel ilkelerini çalışmak ve bunlara hâkim olmak, Kutsal Ruh Tanrı’nın yardımıyla düşünmemiz üzerindeki günah tahribatını belli ölçüde aşmamız için büyük fayda sağlar.

İçimizde günah bulunduğu sürece hiçbirimizin akıl yürütmesinin mükemmel olacağını sanmıyorum. Günah, yaşadığımız sürece bizi Tanrı’nın yasasına karşı ön yargılı kılar ve Tanrı’nın gerçekliğini çarpıtan bu temel eğilimlere karşı mücadele etmek zorundayız. Fakat eğer Tanrı’yı yalnızca bütün yüreğimizle, canımızla ve gücümüzle değil, aynı zamanda aklımızla da seversek (Mar. 12:30), aklımızı eğitme çabalarımızda titiz oluruz.

Evet, Adem düşüşten önce keskin bir akla sahipti. Ama ben dünyanın, Mesih’in aklında ortaya çıkan bu kadar sağlam düşünceyi hiçbir zaman deneyimleyemediğine inanıyorum. Rabbimizin mükemmel insanlığının bir parçasının, hiçbir zaman meşru olmayan bir çıkarımda bulunmamış olması olduğunu düşünüyorum. Hiçbir zaman ön gerekliliklerin haklı göstermediği bir sonuca varmamıştır. Düşünceleri apaçık ve tutarlıydı. Rabbimiz’i her yönden örnek almaya çağrılıyoruz; buna O’nun düşüncesi de dahil. Bu nedenle, O’nu tüm aklınızla sevmeyi hayatınızda başlıca ve ciddi bir iş hâline getirin.

Bu makale orijinal olarak Ligonier Hizmetleri blogunda yayınlanmıştır.

açar ve ikizlerin doğumuyla sonuçlanır. Bu doğumda, Perez’in Zerah’ın önüne geçmesiyle primogeniture (en büyük oğlun miras hakkı) ilkesi bir kez daha tersine döner. Daha sonra Yakup Yahuda’yı kutsayacak ve krallığın onun soyundan gelenlerle ilişkilendirileceğini söyleyecektir (Yar. 49:8-12). Bu kutsama yüzyıllar sonra Samuel’in zamanında görülmektedir (bkz. Mez. 78:67-72).